Het beest in de ogen kijken : over depressie, filosofie, en levenskunst

(longread)

Als je mijn artikelen en social media updates vaker leest, dan weet je wel dat ik soms best heftige onderwerpen aansnijd. Onderwerpen waarover je dieper moet nadenken als je er iets zinnigs over wilt kunnen zeggen. Dat is natuurlijk geen toeval. Het is ook geen toeval dat ik uiteindelijk (na flink wat omzwervingen) filosofie ben gaan studeren.

Het stuk dat je nu leest is een persoonlijk stuk over mijn verleden met depressies en over hoe ik het beest dat ‘eerlijkheid’ heet in de ogen heb gekeken. En ik vertel je waarom ik het zo belangrijk vind om deze eerlijkheid ook met anderen te oefenen.

Al die mensen in die flats

Al toen ik klein was, dacht ik veel en ver na. Eén van mijn vroegste herinneringen is dat ik met mijn ouders in de auto zat en dat we op de snelweg langs heel veel flatgebouwen kwamen. Terugdenkend vermoed ik dat het Maastricht is geweest - vóór de tunnels, uiteraard. Al die flatgebouwen intrigeerden me. Als dorpsmeisje was ik natuurlijk geen flats gewend, en al helemaal niet zo veel flats bij elkaar. Wat moeten dáár veel mensen in wonen zeg. En terwijl ik me probeerde voor te stellen hoeveel kinderen en mama’s en papa’s en huisdieren en opa’s en opa’s er wel niet in die flats zouden wonen, besefte ik ineens dat er ook heel veel auto’s op de snelweg reden op dat moment, waar ook weer allemaal mensen in zaten. En in de treinen - daar zaten ook al zoveel mensen! En dat dan in heel het land, en in andere landen, waar de steden nog veel groter waren en veel drukker en en en……. zo gingen de gedachten maar door en door in het hoofd van mijn achtjarige zelf.
Ik ‘verkende de grenzen van mijn voorstellingsvermogen en mijn denken’, al kon ik dat toen natuurlijk niet op die manier verwoorden. Ik had toen ook helemaal niet door dat dat behoorlijk ‘metafysisch’ was.

Eens een filosoofje…

Om een lang verhaal (iets) kort(er) te maken: het filosoferen zat er - achteraf gezien- altijd al in. Maar met veel en diep denken komen vaak vanzelf ook donkere gedachten.
Tijdens mijn tienerjaren en mijn puberteit was ik, zoals zovelen, ontzettend op zoek naar de zin van het leven. Ik verloor mijn geloof in God, dat ik in de jaren daarvoor, tijdens die zoektocht naar betekenis, juist zo had geprobeerd te vestigen. Maar ik concludeerde dat het leven zinloos was, en ik moet zeggen dat dit niet de beste jaren van mijn leven waren. Ik worstelde dagelijks om betekenis te geven aan het schijnbaar zo zinloze bestaan.

In de klauwen van het beest

Ik heb het nu over pakweg mijn 16e tot mijn 23e. Ik ging in die jaren door meerdere diepe dalen. Ja, het beest (dat toentertijd ‘depressie’ heette) had me goed te pakken, en ik werd vaak in beslag genomen door angstige, fatalistische gedachten. Ergens had ik wel door dat het veel handiger is om er maar gewoon het beste van te maken in het leven, daarom ben ik altijd hard blijven werken. Voor zover ik kon, en met ondersteuning van therapie en mijn familie, bleef ik altijd meedoen in de maatschappij. Ik heb zelfs, mede aangemoedigd door mijn danspartner destijds, nog een tijdje op respectabel niveau aan ballroomdansen gedaan. Dansen was een manier om te ontsnappen aan de eindeloze gedachtestroom en is mede mijn redding geweest.

Terug in de collegebanken

Op mijn 25e ging ik dan toch filosofie studeren. Ik had al twee studies voortijdig afgebroken, en ‘slechts’ een VWO diploma op zak. Ik voelde me een ‘loser’. Hoezo kon ik geen studie afmaken? Als VWO’er kun je alles worden wat je wilt, toch? Althans, dat was me altijd voorgehouden.
In mijn werk liep ik tegen een muur op. Ik was jong, getalenteerd, wilde heel graag carrière maken. Maar ik botste telkens op de muur die ‘geen diploma’ heet. Ik kreeg niet het vertrouwen dat ik vond dat ik wel verdiende. Dat frustreerde me, het hield me klein, het maakte me letterlijk ziek. Dus ik besloot om dan toch maar een papiertje te gaan halen. Aangezien dat traject doorgaans een jaar of vier duurt, besloot ik ook dat het een studie moest zijn die me minimaal vier jaar (en liefst langer!) zou boeien.
20190409 beest illustratiejpeg

Filosofie: worstelen met je gedachten

Die studie filosofie was lang niet altijd wat ik ervan hoopte. Ik vond het zo vreselijk abstract! Ik wilde het juist praktisch maken! Tijdens de studie heb ik moeten leren meedenken met ‘dead white guys’ wiens denkbeelden in veel gevallen al lang en breed zijn achterhaald. Hoezo frustrerend!?! Maar ik zette door, denkend aan mijn einddoel.

Ik heb wollige, moeilijke, saaie, vermakelijke, mooie, suffe, inspirerende en leerzame teksten bestudeerd en geanalyseerd. Ik heb discussies gevoerd met studiegenoten en hoogleraren, en eindeloos veel papers geschreven. Me gespecialiseerd in ethisch wetenschappelijk management en sociale, praktische filosofie. Stage gelopen op het VO en een lerarengraad gehaald, wat ik het mooiste onderdeel van de studie vond.

Maar misschien wel het belangrijkste: ik heb gaandeweg geleerd om de ‘filosofeerknop’ op gezette tijden aan en uit te kunnen zetten. Want als je altijd met je metafysische bril op rondwandelt, word je gillend gek, daar was ik in mijn late puberteit al achter gekomen.
Plezier en pijn (door mijn migraine en een burn-out in 2012 vaak letterlijk) wisselden elkaar tijdens mijn studie af. Ik was in gevecht met mezelf.
Filosofie dwingt je je wereldbeeld te herzien en het is een inspanning van jewelste om je door elkaar gehusselde overtuigingen opnieuw te schikken. Filosofie dwingt je om het beest in de ogen te kijken.

Na vijf intens leerzame jaren, in 2015, had ik eindelijk het recht om MA achter mijn naam te schrijven. Maar het mooiste resultaat is, dat ik mijn denken zó bewust had leren sturen, dat het me niet langer in de weg zat. Het helpt me om erachter te komen wat ik echt belangrijk vind. Om keuzes te maken die goed voor me zijn.

Omslagpunt

De jaren daarna werkte ik in de HR, op een payroll administratiekantoor als operationeel manager waar ik een schat aan ervaring heb opgedaan. Ook heb ik privé een aantal rigoureuze stappen gezet. Toen ik in 2018 werkloos was én moeder werd wist ik dat het tijd was om door te pakken om iets te doen dat écht vanuit mijzelf kwam en om ‘iets met mijn studie’ te gaan doen. Ik heb Involve Ethics opgericht omdat ik zoveel mogelijk mensen wil helpen om hun denkgereedschap te scherpen, beter te leren inzetten om het leven wat fijner te maken.

Sindsdien heb ik ontzettend veel inspirerende, getalenteerde en gedreven mensen ontmoet. Met een aantal van hen heb ik in korte tijd op een heel diep, wezenlijk niveau van gedachten kunnen wisselen. (jij, die dit leest, weet dat je één van die personen bent). Regelmatig kreeg ik het gevoel dat we samen het beest in de ogen keken.

Comfort zone

Vaak hoorde ik na een tijdje dat zo’n gesprek diegene de energie en motivatie had gegeven om zelf ook een volgende, spannende stap te zetten. En dát, dat is precies waar ik het voor doe. Mensen (mee) in beweging krijgen. Stapjes zetten. Maar ook ik heb stapje voor stapje moeten komen waar ik nu ben, moeten worden wie ik nu ben en dat is waarom ik open ben over mijn weg tot nu toe. Tot nog toe voornamelijk offline, maar met dit boogartikel nu ook online. Ontzettend eng, kwetsbaar, uit mijn comfort zone en met het risico mezelf in de vingers te snijden, zakelijk gezien.

En toch doe ik het. Toch publiceer ik dit verhaal van mijn moeizame weg tot waar ik nu ben. Omdat het loont om samen, met elkaar, het beest in de ogen te kijken. Omdat ik wil laten zien dat meerdere depressies, een fikse burn-out en niet weten wat je moet in je leven, dingen zijn die je kunt aangaan. Waar je beter uit kunt komen.

Dus ik deel nu mijn verhaal met jou in de hoop je te inspireren en motiveren om het volgende stapje te zetten. En lukt het je niet alleen, zoals het mij ook nooit zou zijn gelukt zonder de steun en hulp van mijn familie, partner, en vriendinnen, vraag dan om die hulp. Of ga gewoon eens het gesprek aan, open en eerlijk.

Je kunt meer doen en bereiken als je eerlijk bent naar jezelf en je omgeving.

Laatste ontwikkelingen

Deze radicale vorm van eerlijkheid naar mezelf toe, heeft er ook toe geleid dat ik pas geleden de moeilijke stap heb genomen om een part time baan te zoeken naast mijn werkzaamheden voor mijn eigen bedrijf. Want ook dát is eerlijkheid: Dat het me (soms, steeds vaker) voor mezelf te weinig energie en geld oplevert om nog te kunnen verantwoorden dat ik er geen structureel betaalde baan naast heb. En ik ben hoopvol dat ik op korte termijn een heel leuke baan ga vinden die me voldoening geeft.

Anderen helpen

Wat heeft dit hele verhaal nu te maken met wat ik inhoudelijk met Involve Ethics doe, in mijn workshops en de activiteiten die ik organiseer?
Heel simpel. Door ethiek en hersengymnastiek te verweven in ons dagelijks leven (“to involve ethics”), kunnen we ons leven beter en fijner maken.

De voornaamste reden dat heel veel mensen hun werk (of zelfs hun leven) niet leuk vinden, lijkt veel op waar ik ook tegenaan liep. Een gebrek aan vertrouwen. Vertrouwen in je capaciteiten, in je gezond verstand, in jezelf en in elkaar. Een gebrek aan betekenisgeving en eerlijkheid. Een gebrek aan lef om het beest én jezelf echt in de ogen te kijken.

Sleutelwoord: DOEN

Ik vraag me al ruim 15 jaar af, hoe ons denken en de methodes die we inzetten op ons werk en in ons leven, nu eigenlijk onze dagelijkse realiteit vormgeven. Ik ben me ook gaan afvragen op welke manier we het voor elkaar gaan krijgen om betekenis in onze dagelijkse realiteit te vinden en om wél in die spiegel te kijken. Om wél dat beest recht in de ogen te kijken, ook al vinden we het mega eng.

En ik ben eruit. Het antwoord is:

Gewoon Doen. Oefenen.

Even naar adem happen. Je herinneren hoe sterk je bent - je bent immers hier en hebt al zoveel overwonnen!

En dan: doen. Kleine stapjes. Mini stapjes.



baby steps illustratiejpg

En inderdaad - je kunt het niet altijd alleen. Soms heb je gewoon iemand nodig die je begrijpt. Die je probleem snapt en herkent. Die jou inspireert om dat eerste mini stapje te zetten. Of iemand die je vertelt hoe hij zelf met mini stapjes uiteindelijk flinke sprongen heeft gemaakt. Iemand die door eerlijk naar zichzelf te kijken, afscheid heeft kunnen nemen van de dingen in zijn leven die hem voorheen beletten om verder te komen.
Als je op zo’n moeilijk punt zit, of iemand kent die zich daar bevindt, lees dit blog nog eens terug, of stuur het eens aan diegene door.

En ga het eens DOEN. Wees eerlijk, heb vertrouwen. Práát, en probeer om jezelf en de ander niet te ver- of be-oordelen. Ik beloof je dat het beest best heel mooie ogen heeft. En als je dan een beetje beter in die spiegel van eerlijkheid hebt gekeken, dan ben je een stapje dichter bij echte zelfkennis. En door het kennen van jezelf, kun je ook eindelijk goed gaan zorgen voor jezelf. Kijk in dit filmpje hoe ik uitleg hoe mij dat helpt om gelukkiger te zijn.



Een hele warme groet,
Marlie van der Heijden