De Ziel in Artificial Intelligence (AI)

Afgelopen maandag reed ik door Aalst, nabij Eindhoven, en zag daar een aanplakposter voor een concert. Live music with an electronic soul, stond er. Deze kreet intrigeerde me, want ‘de ziel’ in muziek of in kunst, is die niet juist per definitie van menselijke oorsprong?  

Muziekliefhebber, dus er moet een gitaar in
“Muziek waarin geen met de hand aangeslagen gitaar te horen is, waar alleen computers aan te pas zijn gekomen, dat is geen échte muziek!” Als muziekliefhebber en dan met name van het rock / singer-songwriter genre, heb ik dit meer dan eens geroepen. Nu moet ik eerlijk bekennen dat ik daar de laatste jaren van teruggekomen ben, want met de komst van Spotify en daarmee een aanzienlijke verruiming van de artiesten en stijlen die ik vaak beluister, constateer ik dat er meer en meer elektronische muziek in mijn playlists verschenen is. Maar heeft die elektronisch gegenereerde muziek een ‘ziel’? Gek genoeg heb ik me dat niet eerder afgevraagd, totdat ik dus die poster zag.  

Auteursrecht voor Machines?
Toevallig (?) ook maandag, verscheen in mijn mailbox het blog van jurist Charlotte Meindersma. In dit blog beschrijft ze een interessante casus over de producten die gegenereerd worden door slimme algoritmes en over de daarbij behorende auteursrechten en / of opbrengsten. Ze vraagt zich terecht af of er iemand is die auteursrecht kan hebben op de uitkomst van AI. Het antwoord? Nee. Er moet volgens het auteursrecht namelijk sprake zijn van “scheppende menselijke arbeid”. De maker van een algoritme kan dus wel auteursrecht hebben op de software. Charlotte beschrijft hoe gebruikers van het algoritme er data in stopten, waardoor het algoritme een portret genereerde dat op de kunstveiling €375.000,- opbracht. De maker van het algoritme, die zijn algoritme zélf gratis publiekelijk toegankelijk maakte, vist achter het net.  

“Pech gehad”
Is dit terecht of niet? Is het een gevalletje ‘pech hebben’ of had de maker dit moeten voorzien? Als je als nietsvermoedende, welwillende programmeur of onderzoeker je kennis publiekelijk deelt en een ander maakt het te gelde op een manier die je zelf niet had bedacht, ben je dan gerechtigd een graantje mee te pikken van de winst?

Hoe meer van dit soort gevallen zich voordoen, hoe prominenter de discussie erover zal worden. Uiteindelijk zal blijken of en hoe de wet wordt aangepast op deze nieuwe ontwikkelingen.

De ziel van Sarah Ferri
Vooralsnog blijf ik bij mijn standpunt dat muziek op enige manier tot stand moet zijn gekomen door directe menselijke fysieke inbreng - want anders mis ik er inderdaad 'de ziel' in. En voor 'study music', betawaves en dergelijke is dat helemaal niet erg, maar ik moet er niet aan denken dat er nooit meer nieuwe muziek zou uitkomen waarin je de persoonlijkheid van de maker hoort doorklinken.
Luister bijvoorbeeld eens naar dit nummer van de Vlaamse Sarah Ferri, die zich onmiskenbaar het lot van de wereld aantrekt maar tegelijkertijd met haar muziek en stem diezelfde verrotte wereld van een onmetelijke schoonheid voorziet. Zoiets kan geen machine maken, ook niet met de beste algoritmes in de wereld.